Ölü Stok: Nedenleri, Maliyetleri ve Nasıl Önlenir?

Her rafta aylardır kimsenin dokunmadığı birkaç ürün vardır. Zararsız görünürler; ama paranızı bağlar, satan ürünlerin yerini işgal eder ve sessizce zarar yazılan stoğa dönüşürler. Bu yazıda ölü stoğun ne olduğunu, neden biriktiğini, size gerçekte neye mal olduğunu ve basit bir alışkanlığın – telefonla düzenli barkodlu sayımın – onu bulmayı ve durdurmayı nasıl kolaylaştırdığını anlatıyoruz.

Ölü stok nedir?

Ölü stok, uzun süredir satılmayan ve normal fiyatından satılma ihtimali düşük olan envanterdir. Resmî tek bir süre sınırı yoktur: satış döngünüze uyan bir dönem seçin, örneğin son 6 veya 12 ayda hiç satılmamış ürünler, ve bunu tutarlı biçimde uygulayın.

• Yavaş dönen stok hâlâ satılır, ama planladığınızdan az. Bir uyarı işaretidir.
• Ölü stok seçtiğiniz dönem içinde tamamen satılmayı bırakmıştır.
• Eskimiş stok artık amacına uygun satılamaz: tarihi geçmiş, yeni modelle değişmiş ya da sezonu kalıcı olarak kapanmıştır.

Ölü stoğa ne sebep olur?

1. Satabileceğinizden fazlasını sipariş etmek

Toplu alım indirimleri ve minimum sipariş adetleri büyük siparişleri cazip kılar. Talep gelmezse fazla ürünler rafta kalır.

2. Hisse dayalı tahminler

“Geçen sefer ne aldıysak onu alalım” yaklaşımı mevsimselliği, trendleri ve yavaşlayan talebi görmez. Geçen yıl iyi satan bir ürün bu yıl durabilir.

3. Hatalı stok kayıtları

Ekiplerin en çok hafife aldığı sebep budur. Sistem sıfır diyor ama depoda ürün varsa, o ürünler hiç satışa sunulmaz – tanım gereği ölü stoğa dönüşür. Sistem gerçekte olmayan bir stok gösteriyorsa, aslında satan bir ürünü sipariş etmeyi bırakır, satmayanları almaya devam edersiniz.

4. Kaybolan veya yanlış yere konan ürünler

Yanlış koridora konmuş bir koli, köşede unutulmuş iadeler, başka bir paletin arkasında kalan palet: bulamadığınız stoğu satamazsınız.

5. Varyantların farklı hızda satması

M beden tükenir, XL kalır. Renkler, bedenler ve paket adetleri nadiren aynı hızda satılır; her yavaş varyant birikir.

6. Ürün değişiklikleri ve sezon sonu

Yeni modeller, ambalaj değişiklikleri ve sezonluk ürünler, zamanında eritilmezse önceki versiyonu rafta bırakır.

7. Rafla uyuşmayan ilanlar

Birden fazla kanalda satıyorsanız ve bir ürün, satılabileceği bir kanalda sıfır adetle listelenmişse – ya da hiç listelenmemişse – boşuna rafta bekler.

Ölü stoğun gerçek maliyeti

Alış fiyatı işin sadece başı. Ölü stok rafta kaldığı her ay size maliyet çıkarmaya devam eder:

• Bağlanan nakit – satan ürünlere, pazarlamaya veya maaşlara kullanamadığınız para.
• Depo alanı – kira, raf ve palet yerleri hızlı satan ürünlerden çalınır.
• Elleçleme – yerini değiştirmek, saymak, toplama yaparken etrafından dolaşmak.
• Sigorta ve vergiler – faaliyet gösterdiğiniz yere göre envanter değeri üzerinden.
• Hasar, son kullanma tarihi ve eskime – ne kadar beklerse değeri o kadar düşer.
• Zarar yazma – sonunda değeri defterlerinizden düşülür.

Ölü stok nasıl bulunur?

Yan yana iki şeye ihtiyacınız var:

1. Her SKU için doğru eldeki adet – mümkünse lokasyon bazında ve sistemin varsaydığından değil, fiziksel sayımdan.
2. Seçtiğiniz dönem için SKU bazında satışlar – mağazanızın, POS'unuzun veya ERP'nizin satış ya da ürün raporu.

İkisini tek bir tabloya koyun. Elde stoğu olan ama dönem içinde hiç satışı olmayan her SKU ölü stok adayıdır. Stok değerine (adet × maliyet) göre sıralayın ve en büyük rakamlardan başlayın.

Zayıf nokta neredeyse her zaman ilk adımdır. Sayılan adetler tahminse, bütün analiz de tahmindir. Telefonla saymak tam burada farkı yaratır.

WiScanner ile saymak bunu neden kolaylaştırır?

Ölü stok kimsenin bakmadığı yerlerde saklanır. Kâğıt ve kalemle sayım yavaştır; bu yüzden yılda bir yapılır – o zamana kadar stok aylardır beklemektedir. WiScanner'ın sayım modülü ekibinizin zaten taşıdığı telefonları barkod okuyucuya çevirir; bir rafı saymak dakikalar sürer ve her hafta yapılabilir.

• Ek donanım yok – iPhone veya Android; satın alınacak ya da şarj edilecek el terminali yok.
• Her lokasyona bir grup – her raf, koridor, oda veya tedarikçi için ayrı sayım tutun, yerinizi kaybetmeden aralarında geçin.
• Canlı toplamlar – her okutma sayıma eklenir, yürürken adetlerin oluştuğunu görürsünüz.
• Adetli okutma – bir palette çok sayıda aynı ürün varsa tek barkod okutup adedi yazın.
• Hataları yerinde düzeltin – sayımı kapatmadan adedi değiştirin veya yanlış okutmayı silin; mükerrer kontrolü tekrarlanan okutmaları incelemek için Başarısız listesine gönderebilir.
• Doğrudan tablonuza – sayımı CSV olarak indirin, Google Sheets'e veya Drive'a gönderin ya da eşleştirilmiş bir PC veya Mac'te doğrudan Excel'e okutun.
• Satış kanallarınızı güncelleyin – Pro ile sayılan adetleri Shopify, WooCommerce, Etsy, ikas veya Lightfunnels'a geri yazın; görünmeyen stok yeniden satılabilir hâle gelsin.

Son madde önemli: bulduğunuz “ölü stoğun” bir kısmı aslında satılamaz değildir – sadece sistemde yoktur. Tek bir sayım ve tek bir senkronizasyon onu yeniden satışa çıkarır.

Yedi adımda ölü stok sayımı

1. Lokasyonlarınızı etiketleyin. Her sayımın net bir yeri olsun diye her koridora, rafa ve göze bir kod verin. Ücretsiz depo lokasyon kodu oluşturucu tüm listeyi sizin için hazırlar.
2. Her bölge için bir grup açın; grubu lokasyon koduyla adlandırın.
3. Raftaki her şeyi okutun, arkadaki tozlu koliler dahil – aradığınız onlar.
4. Koli ve paletler için adetli okutmayı kullanın.
5. Her grubu kontrol edip kapatın: oradayken adetleri düzeltin, yanlış okutmaları silin.
6. Google Sheets'e veya CSV'ye aktarın ve sayımı seçtiğiniz dönemin satış raporuyla eşleştirin.
7. Sayılan adetleri mağazanıza geri yazın; rafta olan, müşterinin satın alabildiği olsun.

Bulduğunuz ölü stokla ne yapmalı?

• Paket yapın – çok satan bir ürünle birlikte sunun ya da alışverişe hediye olarak ekleyin.
• İndirim veya tasfiye kampanyası – maliyetin bir kısmını şimdi geri almak, bir yıl daha depolamaktan iyidir.
• Başka bir kanalda satın – farklı bir kitleye ulaşın. Kanallar arasında stoğu eşit tutmak çok kanallı stok senkronizasyonu ile kolaylaşır.
• Tedarikçiye iade edin veya değiştirin – anlaşmanız izin veriyorsa.
• Toplu alıcıya veya outlet'e satın.
• Bağışlayın veya geri dönüştürün; muhasebe ve vergi tarafını mali müşavirinizle kontrol edin.

Ölü stoğun geri gelmesini nasıl önlersiniz?

• Az ama sık sayın. Her hafta yapılan kısa döngüsel sayımlar yavaş dönen ürünleri yıllık sayımdan aylar önce yakalar.
• Siparişi gerçek satışa göre verin, alışkanlığa veya son siparişe göre değil.
• Yeni veya denenmemiş ürünlerde küçük partiler alın, birim fiyat biraz yüksek olsa bile.
• Stok yaşını her ay gözden geçirin – son 90 günde satışı olmayan her şeyi listeleyin ve ölü stok sınırınıza ulaşmadan bir aksiyon belirleyin.
• İadeleri hızla yerine koyun ve okutun; sayılsın ve yeniden satılabilir olsun.
• İlk gireni ilk satın (FIFO); raf ömrü olan ürünlerde önce son kullanma tarihi yakın olanı (FEFO).
• Her kanalı rafla senkron tutun; online'da tükendi görünürken hiçbir ürün rafta beklemesin.

Sayımın baştan sona nasıl işlediğini özellikler sayfasında görün ya da depo envanteri ve perakende envanteri kullanım senaryolarını okuyun.